W lutym 2026 r. temat oczyszczania ścieków ponownie trafił na nagłówki branżowych serwisów. Jedna z prób zablokowania nowych zasad wynikających z rewizji Urban Wastewater Treatment Directive (UWWTD) została odrzucona, a spór przeniósł się na poziom Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Choć może to wyglądać jak kolejny unijny konflikt legislacyjny, w praktyce mówimy o zmianach, które bezpośrednio wpłyną na sposób monitorowania i oczyszczania ścieków w Polsce – zarówno komunalnych, jak i przemysłowych.

Dlaczego ta nowelizacja jest tak istotna? I co oznacza dla operatorów oczyszczalni oraz przedsiębiorstw generujących ścieki technologiczne?

Czym jest UWWTD i dlaczego ją zmienia się w 2026 roku?

Pierwotna dyrektywa 91/271/EWG regulowała kwestie oczyszczania ścieków komunalnych w Unii Europejskiej od lat 90. Jej głównym celem było ograniczenie zanieczyszczeń organicznych i biogennych trafiających do wód powierzchniowych.

Problem polega na tym, że świat się zmienił.

W ściekach coraz częściej wykrywane są tzw. mikrozanieczyszczenia – farmaceutyki, hormony, pozostałości kosmetyków, środki ochrony roślin, substancje PFAS. To związki występujące w bardzo małych stężeniach, ale trudne do usunięcia w klasycznych procesach oczyszczania biologicznego.

Rewizja UWWTD wprowadza nowe podejście:

• Obowiązek usuwania wybranych mikrozanieczyszczeń,
• rozszerzony monitoring jakości ścieków,
• wdrożenie zasady Extended Producer Responsibility (EPR).

To właśnie ten ostatni element wywołał największe kontrowersje.

EPR – kto ma zapłacić za mikrozanieczyszczenia?

Zasada Extended Producer Responsibility (rozszerzona odpowiedzialność producenta) zakłada, że podmioty wprowadzające określone substancje na rynek powinny partycypować w kosztach ich usuwania ze środowiska.

W praktyce dotyczy to głównie:

• Przemysłu farmaceutycznego,
• producentów kosmetyków,
• wybranych sektorów chemicznych.

To właśnie część podmiotów przemysłowych próbowała podważyć nowe zasady, argumentując, że przypisanie kosztów jest nieproporcjonalne lub niewystarczająco precyzyjne.

W lutym 2026 r. jedna z takich prób została odrzucona, a sprawa trafiła do Trybunału Sprawiedliwości UE. Oznacza to, że kierunek regulacyjny pozostaje aktualny, a implementacja przepisów nie została wstrzymana.

Termin implementacji – kluczowa data 31 lipca 2027 r.

Państwa członkowskie, w tym Polska, mają obowiązek dostosować przepisy krajowe do nowej wersji UWWTD w określonym czasie.

Dla części dotyczącej mikrozanieczyszczeń termin implementacji wyznaczono na 31 lipca 2027 r.

To oznacza, że:

• Zmienią się wymagania wobec oczyszczalni ścieków,
• konieczne będzie rozszerzenie systemów monitoringu,
• pojawi się potrzeba modernizacji wybranych instalacji.

I choć do 2027 roku zostało jeszcze kilkanaście miesięcy, proces dostosowawczy w praktyce zaczyna się już teraz.

Co to oznacza dla polskich oczyszczalni?

Nowe podejście do oczyszczania ścieków oznacza przede wszystkim wzrost wymagań technologicznych.

Klasyczny układ biologiczny (mechaniczno-biologiczne oczyszczanie ścieków) nie zawsze radzi sobie z usuwaniem mikrozanieczyszczeń. W grę wchodzą technologie takie jak:

• Ozonowanie,
• adsorpcja na węglu aktywnym,
• zaawansowane procesy utleniania (AOP).

Każda z nich oznacza wyższe koszty inwestycyjne i operacyjne.

Dla operatorów oczyszczalni kluczowe będzie więc:

• Określenie rzeczywistego obciążenia mikrozanieczyszczeniami,
• analiza źródeł dopływu,
• weryfikacja, czy ścieki przemysłowe nie generują ponadnormatywnego ładunku.

Tu zaczyna się bezpośredni związek z precyzyjnym pomiarem przepływu ścieków.

Znaczenie dla przemysłu – ścieki technologiczne pod lupą

Rewizja UWWTD szczególnie dotyka zakładów przemysłowych, które wprowadzają do kanalizacji ścieki zawierające trudne do usunięcia substancje.

W praktyce może to oznaczać:

• Większą kontrolę składu ścieków,
• zaostrzenie warunków umów z przedsiębiorstwami wod-kan,
• konieczność wstępnego podczyszczania ścieków przed zrzutem.
  

W takich warunkach dokładny pomiar ilości ścieków przestaje być wyłącznie elementem rozliczeniowym. Staje się narzędziem kontroli obciążenia oczyszczalni oraz argumentem w rozmowach o podziale kosztów.

Monitoring – nowe wymagania, nowe dane

Jednym z mniej medialnych, ale kluczowych elementów nowelizacji UWWTD jest rozszerzenie obowiązków monitoringu.

Nie chodzi wyłącznie o parametry klasyczne (BZT₅, ChZT, zawiesina ogólna), lecz o bardziej zaawansowaną analizę jakościową.

To oznacza, że:

• Dane ilościowe (m³/h) będą musiały być powiązane z danymi jakościowymi,
• wzrośnie znaczenie ciągłego monitoringu,
• nieprecyzyjne lub okresowe pomiary mogą okazać się niewystarczające.

W praktyce infrastruktura pomiarowa stanie się jednym z filarów dostosowania do nowych wymogów.

Co branża wod-kan powinna zrobić już teraz?

Choć ostateczne rozstrzygnięcia prawne mogą jeszcze zapaść przed Trybunałem Sprawiedliwości UE, kierunek zmian jest jasny: większa odpowiedzialność, większy monitoring i większe wymagania technologiczne.

Z punktu widzenia operatorów oraz przemysłu warto już teraz:

• Przeanalizować źródła mikrozanieczyszczeń,
• zweryfikować dokładność pomiaru przepływu,
• ocenić możliwości modernizacji oczyszczalni,
• przygotować się na zmiany w modelu finansowania kosztów oczyszczania.

Podsumowanie

Rewizja Urban Wastewater Treatment Directive to jedna z najważniejszych zmian regulacyjnych w sektorze wodno-kanalizacyjnym ostatnich lat.

Spór wokół zasad EPR i mikrozanieczyszczeń pokazuje, że temat nie jest wyłącznie techniczny – to także kwestia podziału kosztów i odpowiedzialności.

Dla Polski oznacza to konieczność dostosowania przepisów do 31 lipca 2027 r. oraz realne zmiany w sposobie monitorowania i oczyszczania ścieków.

W nadchodzących latach kluczowe będą nie tylko technologie usuwania zanieczyszczeń, ale także precyzyjne dane – ilościowe i jakościowe. A w świecie rosnących wymagań regulacyjnych to właśnie dane stają się fundamentem bezpiecznego i przewidywalnego funkcjonowania systemu.