Uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego to dla wielu przedsiębiorstw koniec żmudnej drogi administracyjnej.

Tymczasem w rzeczywistości jest to dopiero początek obowiązków eksploatacyjnych. 

Jednym z najczęściej pomijanych lub źle interpretowanych wymogów jest konieczność prowadzenia bieżących pomiarów ilości odprowadzanych ścieków. 

Czy każdy zakład musi posiadać przepływomierz? Co grozi za rozliczanie się „na oko”? I wreszcie – jak przepisy Prawa Wodnego regulują kwestię doboru urządzeń pomiarowych? Odpowiadamy.

W polskim systemie prawnym gospodarowanie wodami opiera się na zasadzie „korzystający płaci” oraz na ścisłej kontroli zasobów. 

Dni, w których ilość zrzucanych ścieków czy wód opadowych można było szacować wyłącznie na podstawie teoretycznych wyliczeń projektowych, powoli odchodzą w przeszłość. Organy kontrolne – w szczególności Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – coraz częściej weryfikują, czy podmioty korzystające z usług wodnych posiadają rzetelne systemy pomiarowe.

Podstawa prawna – Artykuł 303 Prawa Wodnego

Fundamentem, o którym musi wiedzieć każdy zarządca nieruchomości, dyrektor techniczny czy właściciel zakładu produkcyjnego, jest Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne. 

To właśnie ten akt prawny zrewolucjonizował podejście do usług wodnych w Polsce.

Kluczowy dla omawianego tematu jest Artykuł 303, który wprost nakłada na podmioty konkretne obowiązki. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu:

„Podmioty korzystające z usług wodnych są obowiązane do stosowania przyrządów pomiarowych umożliwiających pomiar ilości pobranych wód oraz ilości wprowadzanych ścieków […].”

Przepis ten nie pozostawia wielu wątpliwości. Jeśli Twój zakład korzysta z usług wodnych – a definicja ta obejmuje m.in. trwałe odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, a także odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte, lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej – masz ustawowy obowiązek mierzyć ich ilość.

Warto zauważyć, że ustawodawca kładzie nacisk na „przyrządy pomiarowe”. Oznacza to odejście od ryczałtów i szacunków na rzecz twardych danych z urządzeń fizycznych, takich jak przepływomierze.

Co dokładnie znajduje się w Twoim pozwoleniu wodnoprawnym?

Pozwolenie wodnoprawne to nie tylko dokument, który „pozwala” na działalność. 

To swoista „instrukcja obsługi” korzystania ze środowiska, wydana w formie decyzji administracyjnej. Jeśli nie jesteś pewien, czy musisz instalować przepływomierz, lektura Twojego pozwolenia powinna być pierwszym krokiem.

W treści decyzji organ wydający (najczęściej Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich) określa szczegółowe warunki korzystania z wód, w tym:

1. Dopuszczalną ilość ścieków: Wyrażoną zazwyczaj w m³/dobę (maksymalną i średnią) oraz w m³/rok.
2. Sposób i częstotliwość wykonywania pomiarów: Często znajduje się tam zapis o konieczności prowadzenia rejestru ilości odprowadzanych ścieków.

Uwaga: Nawet jeśli w starych pozwoleniach (wydawanych przed 2017 rokiem) zapisy te były sformułowane ogólnie, to nowe przepisy nadrzędne nakazują dostosowanie się do standardów Prawa Wodnego. Co więcej, przy każdej aktualizacji pozwolenia (np. przy rozbudowie zakładu) urzędnicy obligatoryjnie wpisują wymóg opomiarowania wylotu ścieków.

Zrzut do kanalizacji miejskiej a zrzut do środowiska – dwie różne rzeczywistości

Warto rozróżnić dwie sytuacje prawne, z którymi spotykają się przedsiębiorcy, gdyż podlegają one nieco innym reżimom kontrolnym, choć cel jest ten sam: płacenie za faktyczny zrzut.

1. Zrzut do wód lub do ziemi (Wody Polskie)

Dotyczy zakładów posiadających własne oczyszczalnie ścieków lub wyloty wód opadowych do rzek/rowów. Tutaj działamy bezpośrednio pod dyktando Prawa Wodnego. Obowiązek pomiaru jest ścisły, ponieważ korzystamy z zasobów środowiska naturalnego. Dane z przepływomierza służą do wyliczenia opłaty zmiennej za usługi wodne, którą uiszczamy na rzecz Wód Polskich.

2. Zrzut do kanalizacji zewnętrznej (Przedsiębiorstwo Wod-Kan)

W tym przypadku relację reguluje Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz umowa cywilnoprawna z lokalnymi wodociągami. Choć Prawo Wodne dotyczy tu głównie dostawcy usług (wodociągów), to w relacji B2B (zakład – wodociągi) przepływomierz jest kluczowy z powodów ekonomicznych.

Wielu przedsiębiorców płaci za ścieki tyle samo, ile pobrało wody (metoda „woda wchodzi = ścieki wychodzą”). Jest to jednak niekorzystne dla firm produkcyjnych, gdzie część wody zostaje w produkcie (np. napoje, beton) lub odparowuje (chłodnie kominowe). Zainstalowanie przepływomierza ścieków na kanale otwartym pozwala udowodnić, że zrzut jest mniejszy niż pobór, co generuje olbrzymie oszczędności finansowe.

Opłaty za usługi wodne – bez pomiaru ani rusz

Od 2018 roku system opłat za usługi wodne składa się z dwóch części:

• Opłata stała: Zależna od maksymalnych parametrów określonych w pozwoleniu wodnoprawnym (płacisz za gotowość środowiska do przyjęcia Twoich ścieków).
• Opłata zmienna: Zależna od rzeczywistej ilości wprowadzonych ścieków.

Tutaj pojawia się problem praktyczny. Aby Wody Polskie mogły naliczyć opłatę zmienną, podmiot obowiązany jest składać oświadczenia o ilości zrzuconych ścieków. Skąd wziąć te dane, jeśli nie mamy przepływomierza? 

Szacowanie „na oko” jest ryzykowne. W przypadku kontroli, jeśli okaże się, że deklarowane wartości odbiegają od rzeczywistości (co łatwo zweryfikować np. bilansem wodnym zakładu), narażamy się na poważne konsekwencje.

Konsekwencje braku opomiarowania – dlaczego nie warto ryzykować?

Brak urządzenia pomiarowego, mimo istnienia takiego obowiązku, niesie ze sobą szereg ryzyk prawnych i finansowych:

1. Opłaty podwyższone: Jeśli podmiot korzysta z usług wodnych bez wymaganego urządzenia pomiarowego lub wbrew warunkom pozwolenia, organ może naliczyć opłaty podwyższone, które są wielokrotnością standardowych stawek.
2. Wyposażenie przymusowe: Ciekawostką jest zapis w Art. 303 ust. 3 Prawa Wodnego. Mówi on, że jeżeli podmiot nie wywiąże się z obowiązku instalacji przyrządu, Wody Polskie mogą wyposażyć go w taki przyrząd na koszt tego podmiotu. W praktyce oznacza to, że urządzenie zostanie wybrane i zamontowane przez organ, a Ty otrzymasz fakturę – często znacznie wyższą, niż gdybyś zrealizował inwestycję samodzielnie na rynkowych warunkach.
3. Ryzyko cofnięcia pozwolenia: Rażące naruszanie warunków pozwolenia wodnoprawnego (w tym brak monitoringu ilości ścieków) może być przesłanką do jego cofnięcia lub ograniczenia „bez odszkodowania”. Dla zakładu produkcyjnego oznacza to paraliż działalności.

Jakie urządzenie spełnia wymogi prawne?

Prawo Wodne mówi ogólnie o „przyrządach pomiarowych”. Nie narzuca konkretnej marki, ale wymaga, aby pomiar był rzetelny. W przypadku ścieków przemysłowych, komunalnych czy wód opadowych, rzadko mamy do czynienia z rurami całkowicie wypełnionymi cieczą pod ciśnieniem. Najczęściej są to rury grawitacyjne lub koryta otwarte.

W takich warunkach klasyczne wodomierze wirnikowe nie działają. Niezbędne jest zastosowanie przepływomierzy do kanałów otwartych. Aby spełnić wymogi prawne i zapewnić sobie spokój podczas kontroli, system powinien składać się z:

• Znormalizowany element piętrzący: Aby pomiar był uznany za wiarygodny, musi odbywać się w miejscu o znanej charakterystyce hydraulicznej.
  
  W profesjonalnych zastosowaniach standardem są koryta pomiarowe. Ważne, aby wybierać elementy wykonane zgodnie z normami ISO – tylko one gwarantują precyzję niezbędną do uzyskania świadectwa wzorcowania.
  
• Precyzja pomiaru w przepływie grawitacyjnym: Specyfika kanałów otwartych i rur niecałkowicie wypełnionych wymaga rozwiązań, które są odporne na trudne warunki panujące w ściekach.
  
• Automatyczna archiwizacja danych: To aspekt często pomijany, a kluczowy z punktu widzenia prawa. Artykuł 303 wymaga mierzenia ilości ścieków, a urzędnicy oczekują wiarygodnych raportów. Warto więc wybrać przetwornik z funkcją data loggera, który automatycznie zapisuje historię przepływu.
  
  Systemy dedykowane dla branży wod-kan potrafią nie tylko mierzyć, ale też generować gotowe raporty godzinowe i dobowe, co oszczędza czas przy składaniu oświadczeń do Wód Polskich.

Podsumowanie

Montaż przepływomierza do ścieków to w dzisiejszych realiach prawnych nie tyle opcja, co konieczność dla większości podmiotów korzystających z usług wodnych. Przepisy Prawa Wodnego (Art. 303) dążą do pełnej transparentności w zakresie korzystania ze środowiska.

Inwestycja w profesjonalny układ pomiarowy chroni firmę przed ryzykiem kar administracyjnych, umożliwia rzetelne (często niższe) rozliczenia za usługi wodne i zapewnia bezpieczeństwo prawne w kontaktach z Wodami Polskimi. Pamiętaj, że koszt urządzenia zwraca się często już po kilku miesiącach – dzięki uniknięciu opłat za ścieki, których w rzeczywistości nie wyprodukowano.

Jeżeli stoisz przed koniecznością opomiarowania zrzutu ścieków lub wód opadowych i szukasz rozwiązania zgodnego z wymogami prawnymi – zapraszamy do kontaktu. W Kama Pomiary pomożemy Ci dobrać odpowiedni przepływomierz grawitacyjny, dopasowany do specyfiki Twojej instalacji.